Wat is je ego? 

Het begrip “ego” houdt mij bezig sinds het moment dat ik startte met de yogaopleiding. Het ging toen vaak over het ego en onthechting. Waarbij ik altijd vind dat het woord “ego” een negatieve connotatie heeft. Zo in de loop der jaren vraag ik me bij vlagen af hoe het nu zit met ons (mijn) ego. Is dat er?

Natuurlijk is je ego er! Ieder mens heeft een ego dat gevoed wil worden. En daar kunnen we niet onderuit. Als je kijkt naar de Latijnse betekenis van “ego”, wat staat voor je “ik”, dan gaat het in de volle 100% over jou. Over wie je bent en wat je doet.

Ego en onthechting 

Je ego zorgt er voor dat je waarde hecht aan bijvoorbeeld complimenten. Krijg je een compliment over iets waar je je niet van bewust was, dan ben je dat daarna wel. Op het moment dat je een compliment krijgt, hecht je er waarde aan en wil je het de volgende keer net zo goed (liefst nog beter) doen. En dat is niet slecht, want het kan juist een mooie drijfveer zijn. Maar als je er te veel waarde aan hecht dan kun je je misschien afvragen of je ego niet even stil in een hoekje kan gaan zitten. 


Verschillende betekenissen 

Van Dale zegt over ego dat het zelfbewustzijn/zelfgevoel betekent. 

Wikipedia legt “ego” als volgt uit: “Ego betekent in de letterlijke betekenis “ik”. In het algemeen gebruikt men het woord ‘ego’ voor het object dat men met het woord “ik” aanduidt.”

Wikipedia heeft nog meer uitleggen over het begrip “ego”. Mijn oog viel op de de beschrijving van het begrip “ego” vanuit de filosofie. “Het ego wordt in de filosofie en religie vaak aangeduid met het begrip “ziel”. In het hindoeïsme kent men het begrip atman dat “zelf” betekent. M.K. Gandhi wordt Mahatma Gandhi genoemd, omdat men vindt dat hij een “groot-zelf” is: een maha-atma. (…) In de Indische cultuur bedoelt men dan juist dat zijn ego (persoonlijkheid) klein is maar zijn zelf (atman) groot.”

Mahatma Gandhi

In de Indiase filosofie staat je ego dus niet voor je “ik”, maar voor je ziel. Dat blijkt uit de naam van Mahatma Gandhi. Mahatma Gandhi > Maha betekent “groot”. En atma staat voor het “zelf“. Atman staat voor je ware zelf. Dus: diegene die je werkelijk bent.

Gandhi was iemand die werkelijk zichzelf was. Hij ontdeed zich van alle materiële zaken, maar ook van zaken die hem aanzien gaven (zoals zijn werk als jurist). En juist door dat te doen kreeg hij nóg meer aanzien, wereldwijd. Maar dit keer niet door wat hij deed, maar door wie hij in essentie was. Hij had zijn “ware zelf” gevonden en projecteerde zijn idealen die vanuit zijn zelf/zijn ziel naar boven kwamen op de wereld. Op India. Hij streed voor een beter India. Had hij een ego? Ongetwijfeld, maar hij stelde zijn ego in dienst van het grotere geheel. Van het beter maken van de wereld. En het mooie is dat “atma” nog een andere betekenis heeft, namelijk “dat wat onveranderlijk is, dat wat altijd bestaat“. En leeft Mahatma Gandhi niet voort in de harten en hoofden van miljoenen mensen? Ik denk het wel.

Sigmund Freud

Naast de uitleg uit de filosofie en de letterlijke betekenis van ego uit het Latijn is er de uitleg van Sigmund Freud. Grondlegger van de psychoanlyse. Hierin wordt het ego opgedeeld in drie ontwikkel-stadia. Het id, ego en superego. Het id, hier word je mee geboren. Dit id kent verschillende fases waarbij je als kind jezelf ontdekt, je leert eten (je speelt ermee), je wordt uiteindelijk zindelijk en in de laatste fase van het id ontdek je dat je een bepaald geslacht hebt. Na deze fase ontwikkelt het ego zich, het ego wat controle houdt over de verschillende fases die je doorlopen hebt tijdens de id-fase. Tot slot is daar de ontwikkeling van het superego. Ook wel vertaald als ons geweten. Je zult als kind je steeds meer gaan gedragen “zoals het hoort”. Deze uitleg van de term ego is veel meer wetenschappelijk en biologisch en laat ook ruimte voor beïnvloeding van anderen. Het doorlopen van de id, ego en superego fases kan namelijk bijna niet zonder invloed van (groot-) ouders en andere familie en vrienden. 

Je essentie

Zo zet ik deze ochtend oost en west naast elkaar en zie ik naast de verschillen ook overeenkomsten. En misschien past de indiase uitleg wel naadloos op de ontwikkeling van ons geweten. In de Indiase filosofie wordt meer uitgegaan van de spirituele betekenis van ons ego. Maar uiteindelijk draait het bij ego om je essentie, het maakt je tot wie je bent. En dat komt terug in elke uitleg zoals ik hiervoor beschreven heb.

Tegenpolen

Wel lijkt het ego lijkt soms wel een duiveltje en een engeltje tegelijk te zijn. Een duiveltje wat graag wilt horen dat je iets goed gedaan hebt en een engeltje dat ervoor zorgt dat je dicht bij jezelf blijft. Bij jouw essentie. 

Praktijkvoorbeeld 

Ingewikkeld? Best wel. Aan de hand van twee voorbeelden wil ik je nog iets meer inzicht krijgen in het begrip ego. 

Een tijdje geleden gaf ik een yogales waarin mij ineens het begrip en gevoel van het woord ‘ego’ duidelijk werd. Ik had echt een aha-moment! Eén van mijn studenten zei na afloop van de les dat als we voor en na de les 3 keer “Ohm” chanten, mijn stem zo mooi is en lang doorklinkt. Ik was er helemaal door overrompeld en me er ook helemaal niet van bewust. Sterker nog, ik dacht dat ik niet echt kon zingen en wist ook niet goed of mijn stem mooi of niet mooi was. Ik deed het gewoon.

Voeding voor je ego

In eerste instantie had ik niet goed door wat deze opmerking met me deed. Totdat ik een week later weer de les gaf en ik bij het zingen van de klank van Ohm ineens dacht “het moet mooi klinken en ik moet het goed doen“. Ik was overrompeld door mijn eigen gedachten! Waarom denk ik dit nu ineens?! En toen wist ik het, het kwam door die opmerking vorige week. Een complimentje is altijd leuk voor het ego, het is een soort voeding. Mijn ego heeft het opgeslagen en wilde het de volgende keer net zo goed of liefst beter doen. Tadaa! Hallo ego. 

E-go?!

Het ego mag er zijn. Maar op dat moment vond ik hem irritant. Mijn ego wat het beter wilde doen dan de vorige keer. Wat dacht die wel? Arrogant vond ik het ook nog. Zoveel gedachten na één compliment. Maar mij maakte het duidelijk, het ego wil gevoed worden, maar niet elke voeding is goed. Of je moet juist oefenen met het doseren en verwerken van die voeding.

Langzaam is het gevoel van “het nóg beter/mooier willen doen” weer verdwenen. Maar het heeft me goed beziggehouden. Helemaal omdat ik daarna ook besefte dat ik tijdens de yoga-opleiding soms wel graag een complimentje wilde. Over hoe ik de dingen deed, of ik iets begreep of hoe ik een opdracht had gedaan. Maar vaak kwamen die complimentjes niet. En ik dacht altijd, waarom niet? Na het “ohm-incident” tijdens mijn les, begrijp ik het. Om het ego niet te veel te voeden en niet gek te maken. Want we zijn allemaal mensen, allemaal gelijk, iedereen doet wat hij/zij kan op zijn/haar manier. En die manier is goed. Als je iets al doet of een opdracht maakt, dan is het goed. Want je bent er mee bezig. 

Het is dus een kunst om je ego als het ware te temmen en meer en meer te geloven in je ware zelf, atman. Atman bestaat altijd, complimentjes of niet. In je ziel, in je hart weet je hoe het zit.

***